Qaabka ayuu ku bilaabmay Xidhiidhka Labada Dal?
By Araweelo News Network Associated Online Agencies
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!Akhri 14–16 minutes
Hargeysa (ANN)- “Xagga Nolosha, Somaliland waxa lagaga dhaqmaa Diinta Islaamka. Khamrigu waa ka mamnuuc dalka oo dhan, dhammaan dumarka waxay xidhaan xijaabka ama indhashareerka, aadanka salaaduhu waa joogto maalin walba, laga bilaabo 4:30 subaxnimo…” Sidaa waxa lagu bilaabay War-bixin dheer oo ay baahisay Warbaahinta The Jewish Chronicle oo laga leeyahay dalka Israel.
Warbaahinta The Jewish Chronicle ayaa War-bixinta gudaheeda kaga warramay sida uu ku bilaabmay aqoonsiga Somaliland ka heshay Israel, heerka xidhiidhka ee xilligan iyo sida Diinta Islaamka loogaga dhaqmo Somaliland, ayaa sidoo kale Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Cirro ku sheegay in aanay Somaliland u joojinayn dawladaha Carabta iyo kuwo kale ee ka soo horjeeda aqoonsiga ay ka heshay Israel.
War-bixintan oo sidoo kale lagu sooo bandhigay arrimo xaasaasiya ayaa lagu sheegay sidan :- “Xagga Nolosha, Somaliland waxa lagaga dhaqmaa Diinta Islaamka. Khamrigu waa ka mamnuuc dalka oo dhan, dhammaan dumarka waxay xidhaan xijaabka ama indhashareerka, aadanka salaaduhu waa joogto maalin walba, laga bilaabo 4:30 subaxnimo.
Shareecada Islaamka waxa lagu daray sharciyo kale oo la waafajiyey Diinta, qabiilku waa mid baahsan, gudniinka fircooniga ahna maaha wax aan caadi ahayn. Hase-yeeshee muddo tobanaan sano ah, Somaliland waxay xidhiidh saaxiibtimo la lahayd Israa’iil, kaas oo midho-dhal cajiib ah yeeshay bishii Diseembar, markii Juurisalaam noqotay waddankii ugu horreeyay ee Dunida ee aqoonsaday dawladda Somaliland.
Marka isbahaysiga la sheegayo, Madaxweynaha 70-jirka ah, C/raxmaan Maxamed C/llaahi, oo aan la arkin isaga oo aan xidhnayn muraayadaha indhaha iyo koofiyad-dhaqameedka wejigiisa ayaa iftiimaya.
“Xidhiidhkayaga (rasmiga ah) waa mid aad u da’yar, laakiin bilowgii wuxuu ahaa iskaashi furan, daacad ah, saaxiibtinimo,” ayuu u sheegay Madaxweynaha Somaliland Wargeyska The Jewish Chronicle, isagoo qasriga Madaxtooyada ku fadhiya kursi leh midabka dahabka, waxaanu intaa ku daray “Waxaan dhisaynaa isku xidhka iskaashiga amniga, dhaqaalaha, ganacsiga iyo diblumaasiyadda, waxaan filayaa inaan booqasho rasmi ah ku imaado Quddus dhamaadka sanadkan.”
Madaxweynaha Somaliland, waxa uu meesha ka saaray wararka lagu sheego in Israel tahay cadowga Somaliland, waxaanu ku tilmaamay “war been abuur ah”, isaga oo intaa ku daray: “Dhammaanteen waxaanu doonaynaa in aanu xidhiidhkayaga mustaqbalka ee Israa’iil ku aragno saaxiibtinimo ka sii badan inta maanta, koboc badan, iskaashi xagga farsamada ah.”
Madaxweynaha Somaliland oo la waydiiyey “Ka warran kuwa dalalka Muslimka ah ee dhaleeceeyay isbahaysiga Somaliland la leedahay Qudus?, ayaa isagoo qoslaya ku jawaabay “Kuwaasi waa inay ka fikiraan dantooda. Waddan kastaa wuxuu xor u yahay inuu isbahaysi la sameeyo cidda uu doono.”
Jewish Chronicle, waxa uu War-bixintiisa ku sheegay “Hubaal, waxaa jirta raallinimo dhulka Somaliland u taalla Israel. Markii lagu dhawaaqay aqoonsiga bishii Disembar, 2025, waxaa si deg-deg ah loo daabacay calanka Israa’iil si shacabku ay u lulaan waddooyinka, maadaama ay qarsoodi ahayd illaa daqiiqaddii ugu dambeysay, oo aan la helin waqti loogu diyaargaroobo dabaal-degga.
Wargeysku wuxuu sheegay in dadka reer Somaliland qaarkood ay Aflagaadeeyaan qadiyadda Yuhuudda, laakiin aanay jirin wax cabsi ah oo dadka reer Israel qabaan marka ay Somaliland joogaan, jirina wer-wer arrintaa la xidhiidha oo gudaha Somaliland laga dareemayo “Tani walaac aniga iguma aha, haba yaraatee,” ayuu yidhi Madaxweynaha Somaliland, isagoo intaa raaciyey in aqoonsiga Somaliland ee Israel ku yimid jawaab ka dambaysay codsi uu u diray 193 dal oo ka mid ah Qaramada Midoobay “Tani waxay bilaabatay markii aan warqad u qoray 193 waddan oo ka tirsan Qaramada Midoobay, aniga oo ku codsanayey in la aqoonsado dalkayaga, midka kaliya ee si wanaagsan uga jawaabay wuxuu ahaa Benjamin Netanyahu, maraa kama xishoonnayo inaan saaxiib la noqonno Israa’iil.”
Sanadihii la soo dhaafay, Somaliland waxay noqotay dal ay ka jirto dimuqraadiyad xasiloon oo dhif ah oo ka jirta Bariga Afrika. Runtii, waa dalka kaliya ee adduunka ku yaalla ee,doorashadiisa loo isticmaalo Iris Scan-ka, si looga hortago musuqmaasuqa cod-bixiyeyaasha.
Somaliland, waxa ay saaxiib la tahay reer galbeedka, sida xidhiidhka ay la leedahay Israa’iil muujinayo, waxa ay si adag u dooratay dhinac ka mid ah is-barbar yaaca caalamiga ah ee sii kordhaya ee u dhexeeya dimuqraadiyiinta iyo xulafadooda iyo dhidibka kali-taliska ah ee Shiinaha, Ruushka iyo Iran.
Dhanka kale, Soomaaliya waxay noqotay dambiile. Waxaa lagu qiimeeyay kaalinta koowaad ee qiimeynta dowladaha nugul ee caalamka, waxaana hadheeyay musuq maasuq, waxaana dowladeeda ka buuxa rag xidhiidh qoto dheer la leh Al-shabaab. Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamse Cabdi Barre, wuxuu taageeraa Xamaas wuxuuna dadka Yuhuudda ugu yeedhaa “carruurta doofaarka iyo eyda”
Taasi xitaa maaha ta ugu xun. Meel ka baxsan caasimadda Muqdisho ma xukunto dawladdu, dalka waxaa intiisa badan gacanta ku haya Al-shabaab – Ururka Al-Qaacida waa nooc maafiyo/jihaadiyiin ah oo isku dhaf ah – kuwaas oo dadka kula macaamila gacan bir ah.
Waxaad u malaynaysay in xulashada dhinac ay tahay mid aan caqli-gal ahayn. Sidaas oo ay tahay Britain oo weli ku dheggan aragtidii duugowday ee midnimada Soomaaliya, ayaa lacag mucaawino ah ku shubtay Muqdisho, kuwaas oo aan waxna kaga baydhin Somaliland.
Sanadkii la soo dhaafay oo kaliya, dowladda UK ayaa ku wareejisay £61m oo kaash ah oo laga soo qaaday canshuur-bixiyayaasha, inkastoo laga cabsi qabay in lacagtaas lagu maalgeliyo musuqmaasuqa iyo xitaa argagixisada..
Qaar badan oo ka mid ah saaxiibada Somaliland, sida xoghayihii hore ee gaashaandhigga Ingiriiska Gavin Williamson, oo hadda hoggaaminaya mac-hadka cusub ee ololaha aqoonsiga caalamiga ah ee Somaliland, ayaa ku tilmaamay mawqifka Britain mid munaafaqnimo ah.
“Waa laba dhinac, laakiin waxaan ku kalsoonahay in waqtiga dhow, Britain iyo wadamada kale ay raaci doonaan Israel oo ay isku dhigi doonaan dhinaca midig ee taariikhda.”
Booska Britain waa mid adag. qayb ahaan, Wasaaradda Arrimaha Dibeddu waxay ka feejigan tahay inay khalkhal geliso isu-dheellitirka awoodeed ee mandaqada, iyadoo ka cabsi qabta in aqoonsiga Somaliland uu sababi karo in dawlado kale ay sheegtaan dhulkoodii hore oo lagu muransan yahay.
Hase yeeshee qaar ka mid ah falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in Britain ay ogolaato dareenka gumeysiga, oo ay weheliso u hoggaansanaanta addoonsiga ee “sharciga caalamiga ah”, si looga hortago in ay qaadato doorka hoggaamineed ee Afrika.
Jeruusaalam, si kastaba ha ahaatee, malaha walaac noocaas ah. Inkasta oo aqoonsigii ay dhawaan Somaliland siisay uu arrinka indhaha ku hayo, haddana xidhiidhku aad ayuu uga facweyn yahay. Israa’iil waxay ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyay ee aqoonsaday dawladnimada Somaliland sannadkii 1960-kii, waana xubinta keliya ee Qarammada Midoobay ka tirsan ee Golaha amaanka ku soo bandhigtay xadgudubyo ka dhan ah xuquuqul insaanka oo Soomaaliya ay kula kacday dadka reer Somaliland sannadihii siddeetamaadkii.
Maalintii xorriyadda ee sanadkan 18-ka May, ayaa safiirkii ugu horreeyay ee Somaliland u fadhiya Israa’iil, Dr Momamed Hagi, waxa uu Madaxweynaha Israel Isack Herzog kaga guddoomay warqadihiisa aqoonsiga magaalada Jerusalem.
Dhinaca kale, munaasibad ka dhacday qasriga madaxtooyada ee magaalada Hargeysa, ayaa weftiga Israa’iil waxay madaxweyne Cabdillaahi ku guddoonsiiyeen qalab menorah ah, iyo qayb ka mid ah gantaalaha loo yaqaan Iron Dome.
Dhinaca Somaliland, maskaxda ka dambaysay aqoonsiga Israa’iil waxa ka mid ahaa la-taliyihii arrimaha dibedda ee Jaamac Cigaal (Gaabuush), oo sannadkii hore hormuud ka ahaa wada-xaajoodyadii qarsoodiga ahaa, Jaamac waxa uu arrintan uga warramay Warbaahinta The Jewish Chronicle, waxaanu yidhi “Maalin maalmaha ka mid ah, aniga oo jooga Israa’iil oo aan wada-hadallo qarsoodi ah ka waday, waxaan idhi waxaan siday saddex farriimood oo ka yimid madaxweynahayaga, waana aqoonsi. Israa’iiliyiintu dib bay u fadhiisteen, waxayna waydiiyeen waxa iyaga ugu jiri doona, waxaan u sheegay in marka hore ay ku saabsan tahay saaxiibtinimo, calanka Israa’iil waxaa lagu dhejin doonaa quluubta lix milyan oo Muslimiin Sunni ah.”
Intii ay wada-hadallada socdeen, waxa uu yidhi, “sababo ka sii adag saaxiibtinimada ayaa jira..” sida Somaliland oo kale oo ku taalla goobta istaraatiijiga ah ee ka soo horjeeda deegaanka Xuutiyiinta Yemen, taas oo ah Saldhigga Imaaraadka ee Berbera iyo Dekedda Berbera ee uu uu ku maalgeliyey $442 Milyan ee dollar, taasna waanu ka wada-hadalnay.
“Laakin ma ahayn wax kala iibsi,” ayuu yidhii Jaamac Cigaal, waxaanu intaa ku daray “Ugu horreyntii, labadeenuba waxaan rabnay inaan noqonno lammaane dhab ah.” Lixdii bilood ee u dambeeyay, khubarada biyaha Somaliland, ciidamada gaarka ah iyo saraakiil sirdoon ayaa dhamaantood tababar ku qaatay dalka Israel.”
Laakiin xidhiidhka bulshada rayidka ah ayaa sidoo kale sii kordhayay. Dhowaan, shir dhaqaale oo Addis Ababa ka dhacay, taliska Soomaaliya ayaa aad u adkeeyay in shirkaa Hargeysa lagu qabto, laakiin waxaa ka soo qayb galay ganacsato reer Somaliland ah iyo ganacsato reer Israa’iil ah labadaba, waxaana ka soo baxay “heshiisyo”
Tani waa saaxiibtinimo dhab ah, ayuu yidhi Jaamac Gaabuush Cigaal, isagoo intaa raaciyey in xulafada Israel iyo Somaliland ka duwan tahay xulafada Soomaaliya iyo Turkiga.
“Turkigu, wuxuu dhacayaa khayraadka Soomaaliya, iyagoo qaadanaya boqolkiiba 95 iibka saliidda, waxay gacanta ku hayaan garoonka diyaaradaha Muqdisho, dekedda iyo kalluumeysiga xeebaha si ay Ankara uga faa’iidaysato, waxayna sameeyeen saldhig milatari oo si madax-bannaan u shaqeeya. Xidhiidhka aanu la leenahay Israa’iil maaha wax sidaas oo kale ah, labadayadu waanu is caawinaynaa.”
Jaamac Gaabuush, ayaa sheegay “Natiijo ahaan jacaylka Israa’iil ayaa aad ugu kordhay Somaliland. Ka hor aqoonsiga, qiyaastii 30 boqolkiiba dadka maxalliga ah ayaa doorbiday dawladda Israel, halka 40% ay dadku Falastiin u janjeedheen, laakiin imikana Dadku 95% waxay door-bidayaan Israel.”
Weriyaha diyaariyey War-bixintan ayaa sheegay “Markaan ku soo laabanay aqalka Madaxtooyada, Madaxweyne Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi ayaa isla fariintaas bixiyay, inkastoo inta badan dunida muslimka ay si khaldan ugu eedeeyaan Israa’iil inay geysatay xasuuq.”
“Jerusalem waxay u baahan tahay saaxiibo badan iyo la-hawlgalayaasheeda, gaar ahaan dalalka Islaamka,” ayuu yidhi Madaxweynuhu, isagoo intaa ku daray “Runtii Somaliland waxay soo martay xasuuq ay shacabkeeda u geysatay Soomaaliya sanadihii sideetamaadkii, markaa, Israa’iil waa dalka kaliya ee tallaabadan qaaday ee aqoonsaday Somaliland, waxaanuna rajeyneynaa in Britain, Midowga Yurub, Maraykanka, waddamada Carabta iyo kuwa kale ay maskaxdoodu soo laabato oo ay sidaas oo kale sameeyaan oo ay aqoonsadaan madax-banaanida Somaliland..”
Keywords:
Somaliland, Israel, Somaliland-Israel Relations, Military Cooperation, Security Partnership, Diplomatic Relations, International Recognition, President Abdirahman Mohamed Abdullahi Cirro, Benjamin Netanyahu, Jewish Chronicle, Somaliland Recognition, Middle East Politics, Horn of Africa, Berbera Port, Berbera Military Base, Red Sea Security, Strategic Alliance, Intelligence Cooperation, Military Training, Foreign Policy, Geopolitics, East Africa, Israel Foreign Relations, Somaliland Foreign Affairs, Hargeisa, Jerusalem, UAE Investments, Regional Security, Counterterrorism, Democracy in Africa, Somaliland Independence, International Diplomacy, Somaliland Government, Israel-Somaliland Partnership, Defense Cooperation, Economic Cooperation, Trade Relations, Maritime Security, Gulf of Aden, Red Sea Geopolitics, African Politics, Global Affairs, Araweelo News Network.
Waxa diyaariyey: A.A. Arab
Hargeysa/Somaliland


